Het vergeten draagvlak voor Europa
In de huidige politieke campagnes lijkt Europa wel doodverklaard. Waar in andere Europese landen Europees beleid van de verschillende partijen ook tijdens de nationale verkiezingen een belangrijk onderwerp zijn geworden, blijft dit onderwerp in Nederland bijna geheel buiten het politieke debat. En dat is gevaarlijk, betoogt Veronique Swinkels van Newropeans.
De Europese samenwerking en de euro zullen de komende jaren nog heel wat hoofdbrekens gaan kosten voor het nieuwe Nederlandse kabinet en parlement. Europa is in het Nederlandse politieke debat ver te zoeken. De Stemwijzer en het Kieskompas hebben het onderwerp zelfs niet opgenomen in hun vragenlijsten, behalve over de weinig actuele vraag of Turkije mag toetreden of niet. De politiek loopt weg van het onderwerp en dat is bijzonder onverstandig.
De samenwerking binnen Europa zal eerder gaan toenemen dan afnemen, tenzij we accepteren dat het project Europa en de muntunie tot mislukken zijn gedoemd. De tijd is voorbij dat we naďef konden denken dat een monetaire unie niet hoeft te worden omgeven door een politiek kader. En dat kader kan zich alleen ontwikkelen als de burgers van Europa mee willen doen en zich begrepen en gehoord voelen. De afwezigheid van Europa in het verkiezingsdebat brengt dit niet naderbij.
Reality check
Europa zou op drie manieren onderdeel moeten zijn van het nationale politieke debat. Ten eerste heeft de kiezer het recht te weten wat partijen gaan promoten of tegenhouden in de Europese politieke arena. Ten tweede is er behoefte aan een reality check. Zijn voorstellen van partijen wel realistisch in de internationale en Europese context. Ten derde kan en moet de Europese democratie worden verstevigd en dat kan alleen door initiatieven vanuit de lidstaten.
Wat willen de Politieke partijen met Europa? Veel Europees beleid wordt niet bepaald in het Europees Parlement, maar aan de onderhandelingstafels van de verschillende Europese ministerraden. De parlementen keuren deze beslissingen in de meeste gevallen achteraf goed. In sommige landen wordt van tevoren veel steviger gediscussieerd over de onderhandelingsruimte van de minister bij Europese besluiten. Nederland kent deze traditie niet. Niet gekozen ambtenaren doen veelal de voorbereiding. De kernvraag in dit verband staat dus nog volledig open: wat gaat het nieuwe kabinet de komende 4 jaar voor ons in Brussel beslissen?
Breekpunt? Ja, duh!
Het is best leuk om te weten dat de hypotheekrenteaftrek een breekpunt is. Maar hoe staan partijen tegenover de toenemende invloed van de Europese interne markt op onze publieke sector en ons sociaal beleid? Hoe actief gaat men aan de slag met de Lissabon-agenda? Wat is de houding tegenover verregaand Europees toezicht op banken en de nationale begroting? Of een partij nu wel of niet een pro-Europese houding heeft, doet er hier eigenlijk niet toe. Het gaat om het duidelijk uitspreken van intenties vooraf. Er staat wel het een en ander in de programma´s, maar de partijen profileren zich er niet op.
De geloofwaardigheid van partijen staat op het spel als verkiezingsbeloftes niet blijken te kloppen, omdat we in Europees of internationaal verband gebonden zijn aan afspraken. Een reality check van de programma’s ten opzichte van Europese verdragen, wetgeving en voorgenomen beleid is hard nodig. Het wordt tijd dat de kiezer erop kan vertrouwen dat de politieke programma’s geen luchtfietserij bevatten omdat voorstellen binnen de bestaande Europese afspraken gewoon niet haalbaar zijn. Het is wel even schrikken dat op het gebied van immigratie de standpunten van een groot aantal partijen in tegenspraak zijn met internationale en Europese afspraken. Deze Europese reality check zou hetzelfde gewicht moeten krijgen als de financiële reality check van het CPB.
Blijft Europa doormodderen met een structuur die ooit bedacht is voor 10 landen zonder euro of versterken we de Europese democratie zodat deze past bij de huidige situatie? De staat van de Europese democratie heeft alles te maken met de staat van onze nationale democratie. Alle partijen hebben de mond vol over het verkleinen van de kloof tussen burger en politiek. Maar noch het verstevigen van het democratische proces bij Europese besluiten op nationaal niveau, noch democratische vernieuwingen op Europees niveau worden ingebracht als majeure politiek wensen. De Nederlandse politiek loopt achter de feiten aan. Daarmee zijn onze belangen duidelijk niet gediend.
Achterhoeks
Europa wordt gedepolitiseerd. Het belang van Europa wordt gemarginaliseerd en nationale belangen worden voorop gesteld. Nationale politici profileren zich niet met Europa en ontberen vaak ook de kennis om het proces goed te doorzien. Deze tijd vraagt om leiders die Europa begrijpen, meer talen spreken dan alleen Achterhoeks en zich weer actief durven opstellen. Politici die begrijpen wat Nederlanders en andere Europeanen verwachten van de Europese Unie. Het uitblijven van een serieuze en inzichtelijke discussie heeft als consequentie dat er ook geen draagvlak wordt opgebouwd voor Europese beslissingen. Nederlandse politici blijven zo hangen in een buitengewoon oppervlakkige voor of tegen Europa discussie. Die afwezigheid van een nationale discussie werkt door op allerlei maatschappelijke terreinen. Neem bijvoorbeeld ons onderwijs dat niet wordt getoetst aan noodzakelijke voorwaarden die we nodig hebben om in Europa goed te functioneren. Of ons innovatiebeleid dat niet van de grond komt door gebrek aan Europese samenwerking.
De crisis is nog lang niet voorbij en de oplossing vraagt om die samenwerking op Europees en internationaal niveau. Of de politieke partijen dat nu willen of niet. De komende jaren zullen wij onze ministers alleen maar vaker in Europees verband zien opereren. Jammer dat ze zichzelf en de Nederlanse kiezers daar zo slecht op voorbereiden.
Veronique Swinkels
Vice president Newropeans